Şemalar, kişinin yaşamındaki deneyimlerden kaynaklanan derin ve kalıcı inanç ve duygusal kalıplardır. Bu kalıplar, genellikle çocukluk döneminde oluşur ve kişinin kendisi, başkaları ve dünya hakkındaki temel inançlarını şekillendirir.

Erken dönem uyumsuz şemalar, çocukluğun erken dönemlerinde ortaya çıkıp gelişen ve kişinin hayatına negatif etkileri olan kalıplardır. Örneğin; terk edilme şeması (diğer insanlar tarafından terk edileceğine inanma, diğerlerini güvenilmez bulma), duygusal yoksunluk şeması (temelde korunma, ilgi ve empati yoksunluğu olmak üzere kişinin duygusal ihtiyaçlarının diğerleri tarafından karşılanmayacağına inanma), kusurluluk şeması (kişinin kendini kusurlu, işe yaramaz ve değersiz hissetmesi; eleştiri, suçlama ve reddedilmeye karşı aşırı duyarlı olma) vb.

Şemalarımız aktif olduğunda bu şemalarla başa çıkabilmek için bazı davranışlar sergileriz, bu davranışlar olumsuz başa çıkma yöntemleridir. Olumsuz başa çıkma yöntemlerinin tamamı şemanın devamlılığına sebebiyet verir ve şemaları besler. Bu olumsuz başa çıkma yöntemlerinden biri “Aşırı Telafi”dir ve bu yöntemi kullandığımızda şema özelliklerinin tam zıddı şekilde davranırız. Aşırı telafi mekanizmaları şunlardır;

Ergenlerle sağlıklı iletişim kurmak için;

Örneğin Şema ile başa çıkma biçimlerini “Duygusal Yoksunluk Şeması” üzerinde değerlendirirsek; Şema Aşırı Telafisi, insanlar tarafından sevilmediğine inanan birinin birlikte olduğu insanlara karşı duygusal ısrarcı ve bıktırıcı derecede talepkar davranması şeklinde ifade edilebilir.

Şemalar, kişinin yaşamında çeşitli sorunlara yol açabilir. Düşük özsaygı, kaygı, depresyon, ilişki sorunları, öfke problemleri ve benlik değerinde zayıflama gibi sorunlar, kişinin şemalarının etkileri olabilir. Şemalar, kişinin düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını olumsuz yönde etkileyerek yaşam kalitesini azaltabilir.

Şema terapisi, kişinin şemalarını tanımlamasına, anlamasına ve değiştirmesine yardımcı olmayı amaçlar. Bu terapi, kişinin duygusal ihtiyaçlarını karşılamak için daha sağlıklı düşünce ve davranışları benimsemesini destekler. Amaç, kişinin şemalarının bilincinde olması ve onlarla daha sağlıklı bir şekilde başa çıkabilmesidir.